Rijtuig van de week: nr. 06

Eén van de blikvangers in de collectie van het museum is de zogenaamde Hansom Cab (W-094); een tweewielig rijtuig dat je in Nederland weinig tegenkomt. Onze gidsen vertellen graag over dit rijtuig vanwege zijn eigenaardige verschijningsvorm. 

Het rijtuig zoals we dat nu kennen, kenmerkt zich door grote wielen met daartussenin een laaghangende kast, zodat passagiers gemakkelijk in-en-uit kunnen stappen. Een opvallend hoog en gebogen schutbord beschermt de passagiers tegen capriolen van het paard en tegen straatvuil. De menner overziet het verkeer en zijn paard niet vanaf de bok, maar vanaf een klein bankje hoog aan de achterzijde van de kast. Deze positie biedt tevens het voordeel dat het tweewielige rijtuig beter in balans ligt, minder zwaar is voor het paard en dus sneller..... De passagiers stappen in door twee openslaande deurtjes aan de voorzijde. Via een gecompliceerd maar niet zichtbaar systeem van kettingen en katrollen kunnen die deurtjes vanaf de mennerszit geopend en gesloten worden. De menner van een Hansom Cab communiceert met zijn passagiers via een luikje in het dak, en int zo ook het ritgeld. Willen passagiers niet betalen dan doet de menner de deuren ook niet open…

Joseph Hansom
Het was Joseph Alois Hansom, (1803-1882) een architect in Leicestershire, die in 1834 met een patentaanvraag kwam voor de bouw van een Hansom Safety Cab. Hoewel Mr. Hansom zijn naam aan dit rijtuig meegaf, onderging het vele veranderingen door o.a. John Chapham en rijtuigfabrikant Forder voordat vorm en uitvoering overeenkwamen met wat later de beroemde Hansom Cab zou worden. Het typisch Engelse – zeg maar Londense- publieke huurrijtuig. Bedenk dat het huidige woord voor taxi in het Engels nog steeds “cab” is. (Het woord cab is een verkorte vorm van “cabriolet” en ook vóór de Hansom Cab bestonden er al huurrijtuigen met deze naam.) 

Rond 1900 is het Londense straatbeeld rijk aan Hansom cabs, er rijden rond de eeuwwisseling ongeveer 7500 stuks in de hoofdstad. De Hansom Cab reed al snel in andere Engelse steden, en ook in Parijs, Berlijn en New York. Verbaas je over het verkeer in Londen 100 jaar geleden:

 

Het museumexemplaar
Ons eigen exemplaar is in 1887 uit Engeland naar Nederland gehaald door een zekere Mr. Roodenburg uit Dordrecht. Later kreeg het rijtuig een nieuwe eigenaar in Amsterdam die het geel en zwart schilderde. Het reed een tijdlang voor de Amsterdamse stalhouderij Van Delden en werd in 1959 geveild en gekocht door H. Heikens, één van de oprichters van het Nationaal Rijtuigmuseum. In 1963 verkocht de heer Heikens de Hansom Cab aan het Museum en in 1976 werden de oude kleuren hersteld en kwam er een nieuwe bekleding. Op de wieldoppen staat geschreven: FORDER & CO PATENT ROYAL HANSOM LONDON  WOLVERHAMPTON, en binnenin de kast is een metalen plaatje met FORDERS Patent No 569 ROYAL PATENT. De cab komt dus uit de fabriek van dezelfde Forder die in 1873 het originele ontwerp herschiep, en daarmee indertijd (1875) een 1e prijs in de wacht sleepte.

De Hansom Cabs uit de fabrieken van Forder in Wolverhampton werden alom beschouwd als de beste ter wereld, dus de collectie kan terecht trots zijn op dit misschien in Holland wat verdwaalde rijtuig. Overigens had ook de in deze serie meermaals aangehaalde familie Van Loon uit Amsterdam in het koetshuis ooit een Hansom Cab staan.

© Jan Zijlstra - conservator 

Gepubliceerd op 20-02-2015